“Quy y Tam Bảo” là trở về nương tựa đức Phật, chánh pháp của đức Phật và đoàn thể tăng sĩ Phật giáo. Ba ngôi tâm linh này trở thành điểm tựa tinh thần của tất cả những người tu học theo chân lý và đạo đức của Đức Phật.

Đây được coi như điểm khởi đầu của phật tử đi theo giáo lý đạo Phật. Khi một người quyết định quy y Tam Bảo, nó thể hiện một sự cam kết mạnh mẽ hơn trong cuộc đời để học hỏi, thực hành và thể hiện đức tính của đức Phật, Pháp và Tăng.

Điều quan trọng là làm thế nào nói rõ được giá trị vì sao ta theo đạo Phật và hạnh phúc khi là Phật tử. Khi nhận Phật làm Thầy, người Phật tử lấy chánh tín làm niềm tin. Khi nương tựa chánh pháp, người Phật tử học và thực tập chuyển hóa theo đạo Phật, thực tập hạnh hoà hợp, đoàn kết và dấn thân phụng sự. 

Chùa là chốn thiêng liêng, có tượng Phật, có không gian tâm linh và có nhiều bạn đồng tu khác cùng đến tham dự khóa lễ. Lễ quy y tập thể thường được diễn ra ở các chùa vào rằm tháng giêng, rằm tháng tư, rằm tháng 7, rằm tháng 10, và một số nơi tổ chức thêm một số ngày quy y khác. Tác dụng tâm lý tích cực khi tổ chức lễ quy y tại chùa có đông người tham dự bao giờ cũng cao hơn là quy y tại nhà.

Nhà chúng ta thường thiếu không gian, bàn thờ chưa chắc đã trang nghiêm; cũng giống như bác sĩ đi đến gia đình để điều trị bệnh thì tâm lý của bệnh nhân không cảm thấy quý trọng bằng việc bệnh nhân phải đến bệnh viện để gặp bác sĩ giỏi để điều trị bệnh cho nên để có tác dụng tốt người quy y nên đến chùa làm lễ.

Quy y tại nhà có một vài người thường các thầy, các sư cô nếu được yêu cầu như thế thường tổ chức một nghi thức rất ngắn gọn, không thể nào chu đáo đầy đủ như được tiến hành ở một ngôi chùa được.

Trong trường hợp bị bệnh nặng, người bệnh không thể di chuyển được do lý do sức khỏe thì có thể quy y ở bên giường bệnh bao gồm ở bệnh viện hay tại tư gia đều được, giá trị đó vẫn ngang nhau.

Ngũ giới là năm điều đạo đức của người Phật tử, là kim chỉ nam hướng dẫn chúng ta đến một cuộc sống an lạc và tỉnh thức; là nền tảng của hạnh phúc cá nhân, hạnh phúc gia đình và xã hội. Học hỏi và thực tập năm điều đạo đức, ta sẽ đi đúng con đường chánh pháp, ta sẽ tránh được lỗi lầm, khổ đau, sợ hãi và thất vọng; ta sẽ xây dựng được an lạc và giải thoát cho bản thân, cho gia đình và đóng góp vào phẩm chất an lạc và hòa bình cho xã hội.

Theo đạo Phật nói riêng theo quan điểm Phật học nói chung khi chúng ta quý kính Đức Phật và các giá trị thực tiễn từ lời dạy của Đức Phật việc chậm trễ trở thành người phật tử là sự lỗ lã cho bản thân, một số người do dự không trở thành Phật tử quy y tam bảo chính thức do bị vướng kẹt vào những sai lầm sau đây:

Thứ nhất: Đã làm đệ tử Phật qua một khóa lễ quy y mà không giữ được các điều đạo đức phật dạy, tội do vậy sẽ nặng hơn vì biết mà không làm được. Trên thực tế có quy y hay không có quy y, khi phạm pháp thì tội vẫn bị xử giống như nhau, không có nặng hơn hay nhẹ hơn, đó là công bằng của luật pháp, và về phương diện nhân quả cũng như thế. Trong kinh Na Tiên, Tuệ Đức Na Tiên đã lý giải rất sâu sắc người có quy y thọ giới mà không làm được, tội không những không nặng hơn mà còn nhẹ hơn. Khi một người phát giữ 5 điều đạo đức mà lỡ vi phạm, ông ấy bà ấy cảm thấy ray rứt lương tâm, xấu hổ về phương diện xã hội, cho nên sẽ có một cam kết là không tái phạm trong tương lai sẽ có một con đường để thoát ra khỏi nó, còn những người phạm pháp, tạo xấu tạo ác nhưng không biết nó là xấu và phạm pháp sẽ không có con đường để thoát ra, họ lún rất sâu trên con đường tội lỗi, về phương diện này chúng ta phải điều chỉnh nhận thức người biết mà chưa làm được còn tốt hơn là người biết mà không làm được. Do vậy ta nên nhanh chóng chính thức làm Phật tử qua một khóa lễ chính thức.

Thứ hai: Một số người nam từ giới trung lưu trở lên khó giữ được hai điều đạo đức trong năm điều, không ngoại tình và không uống rượu ma túy, sợ vậy nên không chính thức trở thành Phật tử qua một khóa lễ quy y, một số phụ nữ thì sợ hai điều khác: ngoại tình và nói dối lừa đảo, chị em phụ nữ chủ yếu buôn bán tại các nước nông nghiệp và họ dùng 3 tấc lưỡi để tạo ra cái lợi tức nhiều hơn giá trị thật một sản phẩm được họ quảng bá bày bán. Do đó đừng sợ là chúng ta làm không được, nếu mình hiểu được nội dung thứ nhất chúng ta sẽ không sợ nội dung thứ hai này.

Thứ ba: Ở các chùa chúng ta cũng nên mạnh dạng không phải lúc nào chúng ta truyền quy y cũng kèm với 5 điều đạo đức, Đức Phật trong các kinh nguyên thủy nhất là kinh Trường bộ và Trung bộ, Đức Phật chỉ truyền có tam quy thôi, cũng có lúc Đức Phật truyền luôn cả ngũ giới, bây giờ chúng ta gắn liền 2 cái này vào cùng một thời điểm nên nhiều người biết rất rõ là cái nghề mình đang làm bị vướng kẹt vào ngoại tình, nói dối, uống rượu bia… nên không dám làm, nên lúc đó chúng ta nên thoáng mở truyền tam quy thôi, ngũ giới giữ chừng nào được thì cứ giữ, giữ không được thì họ chịu trách nhiệm đạo đức, họ chịu trách nhiệm luật pháp. Do đó phải thoáng trong tình huống này, để chúng ta không đóng cánh cửa với những người không giữ được 3 điều đạo đức vừa nêu. Trở thành Phật tử bằng một lễ quy y chính thức sẽ giúp cho chúng ta có trách nhiệm về việc phải nghiên cứu lời Phật dạy, ứng dụng lời Phật dạy, có kết quả an vui hạnh phúc trong đời sống hiện tại này bây giờ và tại đây. Khi còn suy nghĩ “tôi không là Phật tử, những điều hay lẽ phải đạo đức nhập thế dấn thân phụng sự chuyện đó dành cho các Phật tử chứ tôi không phải Phật tử, nên tôi không có trách nhiệm”, tức là ta đang đóng cửa ngõ để tăng trưởng phước báu và nhân cách ở bản thân ta, cho nên trong mọi tình huống, không quy y là một thiệt thòi lớn cho bản thân.